Osman Kandemir ve Kanatlılar Model Uçak Evi Modelci: Oktay Gülmez |
|
|
Türkiye'nin havacılık ve model uçak tarihinin önemli kişilerinden biridir; Osman Kandemir. 1932 yılında Vecihi Bey'in Kadıköy'deki Uçak Atölyelerinde marangozlukla başlayan havacılık macerası, burada aldığı uçuş brovesi ile, 1936'dan sonra THK'nda planör ve motorlu uçuş öğretmenliği ile sürmüş, 1946'dan sonra da THK'nda model uçak öğretmenliği ile devam etmiştir. 1948'den itibaren İstanbul'da Kanatlılar Model Uçak Evi'ni kurup işletmiştir. Balsa'nın temininin imkansız olduğu dönemlerde ıhlamur malzeme kullanılan onlarca model tasarımına imza atmıştır. Model uçak öğretmenimiz Osman Kandemir'in aşağıda okuyabileceğiniz yaşam öyküsü bize anlattığı anılarından derlenmiştir. Sevgili hocamız, iyi bir alışkanlıkla fotoğraflarının arkasına tarih ve olaya ait notlar düşmüş. Albümünden aldığımız değerli fotoğraflar da gururlu yaşamını belgelemektedir. Macerasının başında pilot olmak için, sağlık raporu almaya gittiği doktor gözlerinin bu iş için yeterince iyi olmadığını söyleyince; ben uçmalıyım, pilot olmalıyım gözlerimi nasıl uygun hale getirebilirim der. Doktorun önerisiyle tereyağı diyeti uygulayıp, duvarlarını maviye boyadığı ve mavi boyalı ampul ile aydınlattığı odasında altı ay geçirir. Yeniden muayeneye gittiğinde dinlenmiş gözlerinin artık bu iş için uygun olduğuna dair raporu alan genç Osman Kandemir, Vecihi Bey'e pilot olmak için başvurur. Pilot eğitimi için 1000 lira isterler. 1000 lirası olmayan fakat pek hevesli gence elinden ne iş gelir senin der Vecihi Bey; "Uçak üretiminde çalışacak yetenekli ustalara ihtiyacımız var." Osman Kandemir tahtayı işlemede iyi bir ustadır, marangoz olduğunu söyler. "O zaman" der Vecihi Bey; "Göster bana hünerini, eğer becerebilirsen sen bana marangozluk yaparsın ben de sana uçmayı öğretirim." O gün rende kullanarak tahtayı şekillendirmedeki hünerini sergileyen Osman Kandemir, Vecihi Bey'in atölyesinden çıkan uçaklara artık benim yaptığım uçaklar demektedir ve Vecihi Bey'in en güvendiği ustasıdır. Bir gün atölyeye girip üzerinde çalıştığı uçağa bakan Vecihi Bey; "Bu gövde hatalı olmuş, düzelt" der ve atölyeden çıkar. Uzun süre inşaatı araştıran Osman Usta, sonunda pilot bölmesinin arkasını kapatan kontraplak kaplamanın köşe birleşiminde üst üste binmenin tam yerine oturmamasından kaynaklanan, gözle fark edilmesi çok zor bir açıklık bulur ve zımpara ile düzelterek kaplamayı yerine oturtup yapıştırır. Kontrol için gelen Vecihi Bey; "Kendi hatanı kendin bulup düzelterek artık gerçek bir uçak ustası oldun." der. Osman Kandemir, sinir çıtalarının rendelenmesinden gövde inşaatına, pervanelerinin yontulmasına kadar üzerinde çalıştığı, kendi yaptığı bu uçaklarda uçarak pilot brovesini de alır. O sıralarda, THK'nun Ankara Gazi Alanında, Nuri Demirağ'ın Kayseri'deki fabrikasından gelen ve Rusya'dan alınan planör ve uçaklarla Rus pilotlar ve planör uzmanları eşliğinde eğitimler yapılmaktadır. Yeteneği fark edilen Osman Kandemir THK'na çağrılır. THK'nda planör ve motorlu uçuş öğretmenliği yanında hasar gören planörlerin oradaki atölyelerde tamir edilebilmesini sağlayarak önemli başarılar gösterir. Atatürk'ün de eğitimleri izlediği bir gün iniş sırasında kanadı kırılan bir Rus planörünü tamir edilmek üzere Rusya'daki fabrikaya göndermeliyiz diyen Rus uzmana planörü burada tamir edebilirim der. Tartışmayı fark eden Atatürk olayı dinledikten sonra; "Önce bu çocuk denesin, beceremezse Kayseri fabrikası yapsın o da beceremezse tamir için Rusya'ya gitsin" der. Rus uzmanın yanlış plan vererek sabote etmesine rağmen kanadı başarı ile eskisi kadar sağlam yapar. Rus uzman uçarak planörü dener ve dönüşünde; "Fabrikanın ürettiği kanattan korktum, sizin yaptığınız kanattan korkmadım" der. Bunu duyan, Atatürk'ün ilgi ve takdiri ile uçak üretimi üzerine eğitim alması için, Almanya'ya gönderilecek bir ekibe dahil edilir. Atatürk'ün vefatından sonra, İsmet İnönü'de ekibin gitmesi için izin verir. Ancak, İkinci Dünya Savaşı'nın başlaması ile bu fırsat değerlendirilemez. THK'nda bir gün Rus uzmanın yapıp kendisine gururlanarak gösterdiği ıhlamur bloktan yontulmuş model pervanenesinin aynısını atölyeye girip kısa sürede yaparak uzmana gösterir. Rus uzmanın takdirini kazanan işçiliği ve boyut tesbitindeki görüşünün keskinliği karşısında, uzman; "Sen model uçak öğretmenisin, arkadaşlarına model uçak nasıl yapılır öğreteceksin" der. THK'nda ilk model uçak kursu açılır ve Osman Kandemir ilk model uçak öğretmeni olur. Daha sonra, 1948'de THK'ndaki görevinden istifa eder ve İstanbul'a gelerek küçük bir sermaye ile, Beyazıt'ta Kanatlılar Model Uçak Evi'ni açar. Kendi model tasarımlarını, kendi atölyesinde ürettiği malzemelerle kitleştirerek modelcilere satmaya başlar. Tasarımları o kadar ünlenir ki, 50'lerin model uçak yarışması sponsorlarının en önemlilerinden Crysler'dan modellerinin uçuş başarısını görmeye bir heyet gelir. O yıllarda İstanbul'da okullar arasında düzenlenen pek çok model yarışmasında, Osman Kandemir'in Kanatlılar Model Uçak Evi'nde ürettiği kitlerden yapılan modeller yarışmaktadır. Dükkanını 1950'de Tarlabaşı'na, 1962'de de Taksim/Sıraselviler'e taşır. İşleri çok iyidir. THK'ndan gelen Model Uçak Okulu'nun müdürlüğü için yapılan çağrıyı geri çevirir. Kendi araştırmalarıyla çok iyi bir selülozik zamk geliştirir. Patentini almak için hazırlıklarını yapar ancak, İngiltere'deki patent enstitüsünün istediği 500 Sterlin'i fazla bularak girişimini sonuçlandırmaz. 60'ların ortalarından itibaren model uçağa olan ilgi azalır, kit üretiminde maaliyetler yükselir. Dükkanın işletme giderleri karşısında model uçak kitleri üretme işini sürdürmek çok zorlaşır. 1968'de dükkanını kapatarak Yalova/Yenimahalle'ye gelir ve yumurta tavukçuluğuna başlar. Ancak, Röne Kohen'in de teşvikleriyle, Yenimahalle'deki evinde aralıklarla küçük partiler halinde model uçak kitleri üretimini sürdürür. Burada da pek çok yeni modelcinin tercihi olan kitleriyle modelcilerin yetişmesinde katkısı sürer, ta ki ilerleyen yaşının yarattığı katarakt rahatsızlığı, görüşünü iyice zorlaştırıp artık işini yapamaz hale getirinceye kadar. Oktay Gülmez, 29/06/2002 |
Osman Kandemir'in Albümünden (Buradaki fotoğrafların altına yazılmış olan notlar orijinal fotoğrafların arkasına veya ön yüzlerine Osman Kandemir tarafından düşülmüş notlar ve tarihlerdir.)
Yerleştirme tarihi: Ziyaret sayısı: |
|
