Lastik Motorlu Modellerin Tarihi                                                                                     Modelci: Oktay Gülmez

Model uçak inşaatının babası, Fransız Bilim Akademisi üyesi Alphonse Penaud'dur. 1870'ler boyunca değişik güç kaynaklarını yaptığı helikopter türü modellerde deneyen Penaud, Planaphore olarak adlandırdığı, burulmuş lastik şeritlerden güç alarak pervanesini döndürdüğü modelini, 1871'de 40 metre, 11 saniye uçurmayı başarmıştır. Bu, sadece ilk lastik motorlu model değil,  kayıtlara geçmiş, insan yapısı, motorlu, havadan ağır, dengeli uçabilen ilk hava aracıdır. Özellikle, kanadındaki V-açısı ve yatay dengeleyicisinin negatif hücum açısıyla sağlanan boyuna dengesiyle dikkat çekicidir. 45 cm. kanatlı, 50 cm. gövdeli, 20 g. ağırlığındaki modelin bugünkü taklitleri, 1/8"lik tek lastik halka ile 58 sn. uçabilmektedir. Süzülüşte, yükselen hava akımlarının önemini ilk kez vurgulayan Penaud, 1876'da, yakın bir gelecekte motorlu uçaklar için uygun motorların da bulunabileceğini belirtmiştir.

Takip eden 50 yıl boyunca, lastik motorlu modeller, aerodinamik mühendislerinin önemli bir araştırma aracı olmuştur. Tam boy uçakları üretmeden önce, kanatların, dümenlerin veya gövdenin değişik varyasyonlarının hava içindeki davranışlarını gözlemede lastik motorlu modelleri kullanmışlardır.

1800'lerin sonlarında burulma motorlu modeller en çok tutulan oyuncaklar durumuna geldi. Bu oyuncakların içinde de en çok tutulanları lastik motorlu helikopterlerdi. 1878'de, Wilbur ve Orville Wright'ın babaları Bishop Milton Wright onlara bu helikopterlerden bir tane satın alarak, uçma rüyalarının başlamasına neden oldu. O ilk model kayboldu, ancak onlar onun pek çok kopyasını yaptılar. Her seferinde gelişen bu kopyalar sonunda 1903'te onların ilk insanlı, motorlu uçuşu yapan uçağı geliştirmelerini sağladı.

İlk model uçak kulübü 1907'de New York - ABD'de kurulmuştur. 1911 yılına gelinceye kadar balsa tahtası bilinmiyordu ve modeller bambu, çam, ladin ve ıhlamurdan yapılıyordu.

1911'de tasarımcı Phillip McCutcheon, Wright'ların yatay dengeleyici kanadı önde, dikey dümenleri arkada, birbirine ters yönde dönen pervaneli uçaklarının modelini aynı özellikleri ile yaptı. Wright Flyer adlı bu modelin planının bir benzerini yandaki sütunda verilmiş olan linkten indirebilirsiniz.

O yıllarda bütün modeller, iki motor çubuklu, yatay dengeleyici dümenleri önde, pervaneleri arkada itici olarak çalışan, görünümleri büyük bir "A" harfini andıran modellerdi. Pervaneleri birbirine zıt yönlerde dönerek tork etkisini giderecek şekilde çalışırdı.

1909'da Wright kardeşler Avrupa'daki tanıtım turundan döndükleri sırada, bir lastik motorlu model 60 metreden fazla uçuşu ile kayıtlara geçmişti.

1916'da, I. Dünya Savaşı yıllarında, Illinois Model Havacılık Kulübünden Thomas Hall, 1627 metre yükseklikte uçtu.

1924'te, Lindbergh'in Atlantik uçuşundan bir kaç sene önce, aynı kulüpten Rober V. Jaros 10 dakika 14 saniyede 2415 metre uçtu.

Charles Lindberg'in 1927'deki tarihi uçuşunun ardından Amerika'da uçan modellere olan ilgide büyük bir patlama yaşandı. Bu uçuştan önce bir düzineyi geçmeyen model kiti sayısı, uçuştan sonraki bir yıl içinde ikiyüzü aştı. Petrol, otomobil ve gazete sektörlerinden pek çok büyük şirket bu ilgiyi kullanarak reklam kampanyalarını düzenlediler. Onların desteğinde yeni model tasarımları, yarışmalar, kurgu karakterler yaratıldı. 30'larda hemen her şehirde belediyeler, kulüpleri ve yarışmaları destekleyerek model havacılığın yaygınlaşmasına yardımcı oldular. Okulların spor salonları, haftanın bir gecesini salon uçuşlarına ayırdı.

50'lerin başlarında çok büyük model yarışmaları, model havacılığa olan ilginin boyutlarını gösteriyordu. 1950'de New York'ta düzenlenen The Mirror Meet'e 1000 yarışmacı ve 200.000 seyirci ilgi göstermişti, ödüllerde inanılmazdı; gerçek bir uçak gibi. 1959'dan başlayarak Crysler, British-American Oil gibi büyük sponsorlar model uçak olaylarından ayrılmaya başlamışlar, sonraları bunların yerini daha küçük olan model kit, motor ve malzemelerini üreten firmalar almıştır. Günümüzde Amerika'da ve Dünya'nın diğer başka köşelerinde düzenlenen modelcilik olaylarında da onlarca küçüklü büyüklü model firması sponsorluk yapmaktadır.

Not: Bu yazı, Internet'teki İngilizce bazı sitelerden toplanan bilgilerle derlenmiştir.

Oktay Gülmez, 10/06/2002

Alphonse Penaud'nun Planaphore'inin  günümüzde yeniden üretilmiş bir örneği

Wright Flyer Planı
Plan Sayfa1
Plan Sayfa2

Yerleştirme tarihi:
10/06/2002

Ziyaret sayısı: